Verbod op payment for order flow: wat betekent het voor jou als belegger?

Kort gezegd: Payment for order flow (PFOF) is een vergoeding die een broker van een handelaar krijgt voor het doorsturen van jouw order. De EU verbiedt dat sinds de herziening van MiFIR; de laatste nationale uitzonderingen liepen af op 30 juni 2026. Voor jou verandert vooral de manier waarop brokers verdienen, en waar je op let bij orderuitvoering.

Gratis beleggen klinkt aantrekkelijk, maar ook bij een broker zonder orderkosten wordt er aan jouw order verdiend. Hoe precies, is jarenlang een punt van discussie geweest. Eén van de omstreden manieren was payment for order flow: de broker stuurt jouw order naar een bepaalde partij en krijgt daar geld voor terug. Europese regelgeving heeft die praktijk aan banden gelegd. In dit artikel leggen we uit wat PFOF is, wat het verbod precies inhoudt en wat je er als belegger van merkt.

Wat is payment for order flow?

Als je in een app op "kopen" tikt, wordt je order uitgevoerd op een handelsplek. Dat kan een gewone beurs zijn, maar ook een market maker: een partij die zelf koop- en verkoopkoersen stelt en dus de tegenpartij van je order wordt. Een broker kan zijn orders naar zo'n handelsplek sturen en daarvoor een vergoeding ontvangen. Die vergoeding heet payment for order flow.

Voor de market maker is dat interessant: veel kleine orders van particulieren leveren een stabiele stroom handel op. De broker kan die vergoeding gebruiken om zijn eigen kosten te dekken, en dus lage of zelfs geen orderkosten te rekenen. Daar komt het idee van "gratis" handelen vandaan: je betaalt niet via een tarief, maar de broker verdient elders aan jouw order.

Het probleem zit in de belangenverstrengeling. Een broker hoort jouw order uit te voeren op de plek waar dat voor jou het gunstigst is. Krijgt hij betaald om juist een bepaalde plek te kiezen, dan is het de vraag of die keuze nog om jou draait of om de vergoeding.

Waarom verbiedt de EU het?

De verordening die de regels voor financiële markten vastlegt heet MiFIR. Bij de herziening daarvan is een nieuw artikel toegevoegd, artikel 39a, dat PFOF verbiedt. De redenering is dat een vergoeding voor het sturen van orders naar een bepaalde handelsplek niet te verenigen is met best execution: de plicht van een broker om orders voor jou uit te voeren onder de voor jou gunstigste voorwaarden, niet alleen qua koers, maar ook qua kosten, snelheid en zekerheid van uitvoering.

Volgens de tekst op de site van de Europese toezichthouder ESMA mag een beleggingsonderneming die voor klanten handelt geen vergoeding, commissie of niet-geldelijk voordeel van een derde aannemen voor het uitvoeren van die orders op een bepaalde handelsplek of voor het doorsturen ervan naar een andere partij. Het verbod geldt voor retailklanten, dus gewone particuliere beleggers, en voor professionele klanten die daar zelf voor kiezen.

Welke data zijn belangrijk?

Hier gaat het in de berichtgeving vaak mis, dus even precies:

• De wijzigingen van MiFIR, inclusief het verbod, zijn op 28 maart 2024 in werking getreden.
• Lidstaten waar PFOF vóór die datum al voorkwam, mochten bedrijven onder hun toezicht tot en met 30 juni 2026 uitzonderen. Zo'n uitzondering gold alleen voor klanten die in die lidstaat woonden of gevestigd waren. Lidstaten moesten dat vóór 29 september 2024 aan ESMA melden.
• Die overgangsperiode is op 30 juni 2026 afgelopen, zodat het verbod nu zonder nationale uitzondering geldt.

Wie dus leest dat PFOF "sinds juli 2026" verboden is, heeft het over het einde van die overgangsperiode, niet over het moment waarop de regel is ingevoerd.

Wat valt er niet onder het verbod?

Niet elke korting of vergoeding is PFOF. De wet maakt een uitzondering voor kortingen op de transactiekosten van een handelsplek, als die zijn toegestaan volgens het openbare tarievenstelsel van die handelsplek en uitsluitend ten goede komen aan de klant. Een broker die zo'n korting volledig doorgeeft, handelt dus niet in strijd met het verbod.

De Europese Commissie heeft daarnaast in antwoorden op vragen, gepubliceerd op de site van ESMA, aangegeven dat het verbod ook geldt voor orders die buiten een beurs om worden uitgevoerd (over the counter), en dat het ook geldt als de klant zelf aangeeft op een bepaalde handelsplek te willen handelen. Een broker kan zich er dus niet achter verschuilen dat jij de handelsplek hebt gekozen.

Welke brokers raakte het?

Dat is lastiger te zeggen dan je zou hopen. Brokers zijn niet verplicht om per order te laten zien of ze een vergoeding kregen, en niet elke gratis app deed aan PFOF. Een broker kan ook op andere manieren verdienen: via de spread (het verschil tussen koop- en verkoopkoers), via een vast bedrag per order, via rente over tegoeden, via een abonnement of via valutakosten. Wij hebben geen betrouwbare bron die per broker bevestigt of er wel of geen PFOF werd ontvangen, en noemen daarom geen namen.

Wat wel vaststaat, is dat de uitzondering tot 30 juni 2026 bedoeld was voor lidstaten waar PFOF al gangbaar was, als manier om de overstap uit te smeren. Zit je bij een broker die in een andere EU-lidstaat is gevestigd, dan ligt het toezicht bij de toezichthouder van dat land. Bij veel aandelenbrokers voor Nederlandse beleggers, zoals Trade Republic en Scalable, is dat de Duitse BaFin. Bij de AFM lees je meer over hoe het toezicht op beleggingsondernemingen in Nederland is geregeld.

Wat veranderde er aan tarieven?

De voor de hand liggende verwachting is dat brokers die van PFOF afhankelijk waren hun verdienmodel moeten aanpassen: een klein bedrag per order, hogere kosten voor extra diensten, of een abonnement. Maar of dat in de praktijk gebeurd is, en bij wie, kunnen we niet op basis van een officiële bron zeggen. Tarieven wijzigen bovendien regelmatig.

Wat we wel kunnen laten zien, is hoe de kosten er bij twee veelgebruikte aandelenbrokers volgens onze eigen gegevens uitzien. Onze gegevens zijn deels afkomstig uit een export van 2022; controleer het actuele tarief altijd op de site van de broker zelf.

Broker	Transactiekosten volgens onze gegevens	Overige kosten
Trade Republic	€1 per transactie	Geen servicekosten, geen valutakosten (alleen bij dividend in vreemde valuta)
Scalable Capital	Beleggingsplannen gratis; voor losse orders gelden voorwaarden die afhangen van handelsplek en bedrag	Afhankelijk van het account: gratis of een maandbedrag

Die tabel zegt niets over de vraag of een broker vroeger PFOF ontving. Wel laat hij zien dat "gratis" zelden helemaal gratis is: er is altijd een verdienmodel, en dat is niet altijd een tarief dat je ziet.

Best execution: waar let je nu op?

Het verbod haalt een belangenconflict weg, maar het maakt niet elke orderuitvoering gelijk. Een paar dingen om op te letten:

• Het uitvoeringsbeleid. Elke broker is verplicht een order execution policy te hebben waarin staat op welke handelsplekken orders worden uitgevoerd en waarom. Je vindt het meestal in de voorwaarden of onder "juridisch" op de site.
• De spread. Dit is het verschil tussen koop- en verkoopkoers. Bij liquide producten is dat klein, bij kleinere fondsen of buiten beursuren kan het oplopen. Het is een kostenpost die niet op je afrekening staat maar wel in de koers zit.
• De handelsplek. Sommige brokers voeren orders uit op een enkele beurs, anderen op meerdere. Bij een buitenlandse beurs kunnen er aansluitingskosten of valutakosten bij komen.
• Het totaalplaatje. Orderkosten, valutakosten, spread, abonnementen en rente over tegoed bepalen samen wat je betaalt. We kijken daar verder naar in wat beleggen echt kost.

Een rekenvoorbeeld met de spread

Stel dat je een ETF koopt voor €1.000 en de spread is 0,05%. Dan betaal je in de koers ongeveer €0,50 extra bij het kopen of verkopen. Bij een minder liquide product met een spread van 0,5% is dat €5. Dat verschil is groter dan de orderkosten van €1 die je op je afrekening ziet. Orderkosten zijn dus maar een deel van het verhaal, en daarom is het zinvol om bij het vergelijken van brokers verder te kijken dan alleen dat tarief.

Wat kun je zelf doen?

1. Lees het uitvoeringsbeleid van de broker waar je zit of naartoe wilt.
2. Kijk op de tarievenpagina naar alle kostenposten, niet alleen de orderkosten.
3. Vergelijk de koers die je ziet in de app met de koers op de beurs zelf, bij meerdere orders.
4. Ga bij een vermoeden van een misstand naar je broker, en daarna zo nodig naar het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) of de toezichthouder.

Wil je brokers naast elkaar zien, bekijk dan onze pagina's over Trade Republic, Scalable en Trading 212, of vergelijk zelf welke brokers bij jouw manier van beleggen passen. Trading 212 biedt naast aandelen ook CFD's aan; dat zijn complexe producten met een hoog risico.

Risicowaarschuwing: bij CFD's is het risico groot door de hefboom. Volgens onze gegevens verliest 77% van de particuliere rekeningen geld bij het CFD-aanbod van Trading 212. Beleg alleen met geld dat je kunt missen.

Veelgestelde vragen

Wat is payment for order flow in één zin?

Een vergoeding die een broker van een handelaar of beurs krijgt voor het doorsturen van de orders van zijn klanten naar die partij.

Sinds wanneer is PFOF verboden in de EU?

Het verbod in artikel 39a van MiFIR geldt sinds de inwerkingtreding van de wijziging op 28 maart 2024. Lidstaten konden bedrijven onder hun toezicht tot 30 juni 2026 uitzonderen, voor klanten in die lidstaat zelf. Die overgangsperiode is nu voorbij.

Is gratis handelen daarmee verdwenen?

Dat is niet gezegd. Het verbod gaat over vergoedingen voor het sturen van orders naar een bepaalde plek. Een broker kan op andere manieren verdienen, zoals via een abonnement, rente of spreads. Kijk daarom altijd naar de totale kosten.

Merk ik als belegger iets van het verbod?

Mogelijk in de tarieven en in de keuze van handelsplekken, maar dat verschilt per broker. Controleer het actuele tarievenoverzicht en het uitvoeringsbeleid van je broker.

CompareAllBrokers.com vergelijkt brokers en geeft geen beleggingsadvies. Beleggen brengt risico's met zich mee: je kunt (een deel van) je inleg verliezen.