Wat is een niet gerealiseerde meerwaarde?

Een niet-gerealiseerde meerwaarde is een toename in de waarde van een belegging of ander bezit die nog niet is omgezet in contant geld door een verkoop. Het vertegenwoordigt een potentiële winst op papier, omdat de marktwaarde van het actief hoger is dan de oorspronkelijke aankoop- of boekwaarde. Deze meerwaarde is pas 'gerealiseerd' en potentieel belastbaar wanneer het actief daadwerkelijk wordt verkocht.

Deze vorm van waardestijging, ook wel boekwinst genoemd, is een belangrijk concept in zowel persoonlijke financiën als bedrijfseconomie. Het kan voorkomen bij diverse activa, zoals aandelen, obligaties, onroerend goed, of andere vaste activa van een onderneming. De waarde is weliswaar gestegen, maar zolang de verkoop niet heeft plaatsgevonden, is de winst nog niet definitief en kan de waarde nog fluctueren.

Binnen de bedrijfseconomie, met name in België, spreekt men vaak over 'herwaarderingsmeerwaarden'. Dit zijn niet-gerealiseerde meerwaarden op vaste activa die in de rekeningen zijn bijgeschreven. Volgens het Belgisch vennootschapsrecht, specifiek artikel 3:35 van het Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen (WVV), worden deze meerwaarden gedefinieerd als niet-gerealiseerde meerwaarden op vaste activa. Ze worden in de financiële balans opgenomen, vaak onder de post 'Herwaarderingsmeerwaarden' in onderdeel II van het passief.

Belangrijke kenmerken van niet-gerealiseerde meerwaarden in België zijn:

• Niet-resultaatbepalend: Een herwaarderingsmeerwaarde, zoals beschreven in artikel 34 van het Koninklijk Besluit van 8 oktober 1976, is geen resultaat dat aanleiding kan geven tot winstbestemming. Dit betekent dat de meerwaarde de resultatenrekening niet direct beïnvloedt.
• Uitgedrukt, niet gerealiseerd: Het niet-afgeschreven gedeelte van de meerwaarde is enkel uitgedrukt, doch nog niet gerealiseerd. Dit onderstreept het papieren karakter van de winst.
• Herkomst: Meerwaarden die ontstaan uit operaties met gelieerde ondernemingen kunnen, onder voorwaarden van artikel 16 van het Koninklijk Besluit van 8 oktober 1976, als niet-gerealiseerde meerwaarden worden beschouwd.

Een specifiek voorbeeld van een niet-gerealiseerde meerwaarde is de zogenaamde 'latente meerwaarde op onroerend goed'. Deze ontstaat wanneer de reële marktwaarde van een onroerend goed hoger is dan de boekwaarde ervan. Het verschil tussen deze twee waarden vormt de latente meerwaarde. Deze meerwaarde wordt doorgaans geboekt op een subrekening van het betrokken activum.

Rekenvoorbeeld: Latente meerwaarde op onroerend goed

Stel, een bedrijf heeft in 2020 een bedrijfspand gekocht voor €300.000. De boekwaarde van dit pand, na afschrijvingen, bedraagt in 2026 nog €250.000. Echter, door gunstige marktomstandigheden wordt de reële marktwaarde van dit pand in 2026 geschat op €400.000. In dit geval is er sprake van een latente meerwaarde:

• Reële marktwaarde: €400.000
• Boekwaarde: €250.000
• Latente meerwaarde: €400.000 - €250.000 = €150.000

Deze €150.000 is een niet-gerealiseerde meerwaarde. Het bedrijf heeft dit bedrag nog niet daadwerkelijk ontvangen; het is een waardestijging op papier. Pas bij verkoop van het pand wordt deze meerwaarde gerealiseerd.

Voor belastingdoeleinden is het onderscheid tussen gerealiseerde en niet-gerealiseerde meerwaarden cruciaal. Niet-gerealiseerde winsten of verliezen worden pas opgenomen in het belastbaar inkomen wanneer ze daadwerkelijk zijn gerealiseerd door de verkoop van het actief. Dit betekent dat u over een niet-gerealiseerde meerwaarde in principe nog geen belasting betaalt. De belastingplichtige omzet ontstaat pas op het moment van realisatie. Meer informatie over het onderscheid tussen gerealiseerde en niet-gerealiseerde winsten vindt u op onze pagina over gerealiseerde winsten.

De volgende tabel vat de belangrijkste verschillen samen tussen een niet-gerealiseerde en een gerealiseerde meerwaarde:

Kenmerk	Niet-gerealiseerde meerwaarde	Gerealiseerde meerwaarde
Definitie	Waardestijging op papier, actief nog in bezit.	Waardestijging omgezet in contant geld door verkoop.
Invloed op balans	Wordt op balans vermeld (bijv. als herwaarderingsmeerwaarde).	Beïnvloedt de balans via winst of verlies na verkoop.
Invloed op resultatenrekening	Geen directe invloed op de resultatenrekening.	Wordt opgenomen in de resultatenrekening als winst.
Belastbaarheid	Niet belastbaar totdat het wordt gerealiseerd.	Wordt belastbaar op het moment van realisatie (verkoop).
Volatiliteit	Waarde kan nog fluctueren met de markt.	Definitieve winst of verlies is vastgesteld.