Beleggen in tijden van oorlog
Beleggen in tijden van oorlog
Beleggen in tijden van oorlog betekent vaak dat investeerders goud zien als een veilige haven om hun kapitaal te beschermen. Dit wordt beschouwd als een waardevaste investering tijdens conflicten en economische crises. Veel beleggers kiezen voor goud om verliezen te vermijden en hun vermogen te beschermen. Op deze pagina leest u wat oorlog betekent voor financiële markten en hoe u verstandig kunt reageren als belegger.
Wat betekent oorlog voor beleggers?
Oorlog heeft een duidelijke impact op de beleggingen van investeerders. De invloed van oorlog of de dreiging ervan is zichtbaar en voelbaar, ook op crypto en andere activa. Dit leidt tot onvoorspelbaarheid op de beurzen, waar zekerheid ontbreekt. Als u bijvoorbeeld in 2022 belegde, zag u dat beleggers verliezen leden door de oorlog in Oekraïne. Toch waren beleggers in de laatste weken van het eerste kwartaal van 2022 gewend aan stabielere of zelfs stijgende beurskoersen – een contrast dat de complexiteit van de situatie toont. Een extreem nadeel van marktonrust in oorlogstijd is dat aandelenbeurzen zelfs kunnen sluiten.
Gemiddelde beleggers in defensieaandelen kunnen miljarden verliezen, terwijl het militair-industrieel complex miljardenwinsten boekt uit wapenverkoop. Tijdens geopolitieke crises kiest u wellicht voor goud, staatsobligaties of onroerend goed om uw kapitaal te beschermen. Sommige aandelen kunnen profiteren van meer vraag en rendement door conflicten, wat in 2024 zichtbaar was. Uiteindelijk blijft de markt in oorlogstijd onvoorspelbaar, wat om een doordachte aanpak vraagt. Vanaf april 2022 verminderde de impact van oorlog op de belegde markt, mede door reeds ingecalculeerde economische sancties.
Wat gebeurt er op financiële markten bij oorlog?
Oorlogen en conflicten creëren onzekerheid en onvoorspelbaarheid op financiële markten. Dit heeft een impact op beleggingen, met mogelijke dalingen van aandelenmarkten en zelfs sluiting van beurzen. Ook kan de waarde van valuta verminderen en cash sneller waarde verliezen door hoge inflatie. De invloed is echter variabel, afhankelijk van de duur, ernst en belangen van het conflict. Historisch gezien krabbelen beurzen vaak weer op na een oorlog.
Aandelenkoersen en volatiliteit
Koersschommelingen van aandelen worden volatiliteit genoemd. Deze koersschommelingen worden ook aangeduid als volatiliteit, wat een financiële term is. De volatiliteit van aandelenkoersen kan sterk fluctueren over tijd. De prijs van aandelen is onderhevig aan significante volatiliteit op korte termijn, waarbij koersen met meerdere procenten per dag kunnen stijgen of dalen. Volatiliteit van een aandeel geeft aan hoe sterk een aandeel stijgt of daalt. Het geeft aan hoe sterk de waarde van een aandeel verandert gedurende een bepaalde periode. Volatiliteit wordt gemeten over numerieke waarden die koersschommelingen weergeven, vaak over periodes van 1, 3 en 5 jaar. Europese aandelenmarkten hadden een typische volatiliteit van 20 tot 30 procent. Deze percentages golden voor de decennia voorafgaand aan november 2020. De koers van aandelen van openbare bedrijven wordt beïnvloed door volatiliteit, onder andere door marktcondities, economische rapporten en politieke gebeurtenissen. Koersen van beleggingen ondervinden schommelingen door volatiliteit.
Olieprijs en verstoring van de aanvoer
Oorlogen en politieke instabiliteit in olieproducerende landen leiden vaak tot verstoringen in de olieaanvoer. Dit veroorzaakt een stijging van de olieprijzen. Geopolitieke spanningen in regio's zoals het Midden-Oosten en Afrika kunnen olieleveringen onderbreken, wat resulteert in aanbodtekorten. Deze tekorten drijven de prijzen van ruwe olie, zoals Brent Crude, omhoog. Ook natuurrampen of ongevallen, zoals het Ever Given incident in maart 2021, kunnen de olieaanvoer tijdelijk blokkeren en zo de prijzen beïnvloeden. Beleggers in ruwe olie maken zich dan ook zorgen over de stabiliteit van de aanvoer.
Veilige havens zoals goud en staatsobligaties
Goud en zilver worden gezien als veilige havens in tijden van onrust. Specifieke informatie over staatsobligaties als veilige haven ontbreekt in deze context. Goud biedt bescherming door zijn stabiele waarde tijdens economische en geopolitieke crises. Het functioneert als een troef in crisistijden, omdat het tegengesteld beweegt aan de rest van een beleggingsportefeuille. Dit beschermt beleggers tegen dalende aandelenmarkten en valutafluctuaties. Zowel goud als zilver zijn waardevaste beleggingen met beschermende eigenschappen in onzekere periodes. Voor meer informatie over investeren in goud kunt u verder lezen. Goud heeft hierbij een betere lange termijn staat van dienst dan zilver.
Welke scenario’s zijn het meest relevant?
Bij beleggen in tijden van oorlog moet u rekening houden met diverse scenario's. Deze situaties variëren van een korte termijn schok tot een langdurige escalatie. Ook een regionale verstoring, bijvoorbeeld rond de Straat van Hormuz, heeft specifieke gevolgen.
Korte termijn schok
Een korte termijn schok op de markt kenmerkt zich door kortdurende scherpe prijsdalingen. Zo'n flash crash herstelt vaak snel na diepe dalingen van beurskoersen. Korte termijn marktschommelingen veroorzaken onrust bij beleggers en kunnen leiden tot financiële verliezen door paniekverkopen. Beleggen voor een korte periode brengt hogere volatiliteit met zich mee. U heeft dan weinig tijd om herstel te realiseren bij ongunstige koersbewegingen. Kortdurende stijgingen in risico leiden tot lagere rendementen of zelfs verliezen. Dit risico op forse dalingen is de vijand van beleggers met een korte beleggingshorizon.
Langdurige escalatie
Langdurige escalatie betekent dat conflicten en hun gevolgen lang aanhouden, wat de financiële markten blijvend beïnvloedt. Dit zorgt voor aanhoudende onzekerheid bij beleggen in tijden van oorlog. U moet dan rekening houden met langdurige volatiliteit en mogelijke structurele veranderingen in de economie. Stel, u heeft een lange beleggingshorizon — dan is geduld hier cruciaal. Een snelle terugkeer naar normale koersen, zoals bij een korte schok, is dan onwaarschijnlijk.
Regionale verstoring rond de Straat van Hormuz
De Straat van Hormuz is een strategische doorgang voor de wereldwijde olieaanvoer, die Iran controleert. Regionale verstoringen, zoals een mogelijke blokkade door Iran, kunnen de transportroutes voor olie en gas ernstig verstoren. Dit bedreigt de levering van olie en LNG aan Europa. Een militair conflict in deze straat kan het olieaanbod met 20 procent verminderen, wat de olieprijzen kan opdrijven tot ongeveer 600 Dollar per vat. Escalatie van het Israel-Hamas conflict kan ook de scheepvaartroute in gevaar brengen. Een langdurige verstoring van de scheepvaart door de Straat van Hormuz veroorzaakt ernstige economische problemen, vooral voor Aziatische en wereldwijde economieën. Het is duidelijk dat de geopolitieke situatie in deze regio een directe impact heeft op de stabiliteit van de wereldwijde energiemarkt. Gevaar voor aanvallen op cruciale olie-installaties in Midden-Oosten en mogelijke wraakacties tegen Iran kunnen de olietoevoer verder in gevaar brengen.
Hoe kun je als belegger verstandig reageren?
In tijden van onzekerheid reageert u als belegger verstandig door vast te houden aan uw langetermijnplan. Het is belangrijk om emoties te negeren en gedisciplineerd uw portefeuille te beoordelen. Dit omvat het spreiden van uw beleggingen, het aanhouden van cash en het vermijden van overhaaste verkopen.
Spreiden over sectoren en regio’s
Spreiden van investeringen over sectoren en regio’s verkleint beleggingsrisico. Dit betekent dat u uw beleggingen verdeelt over verschillende bedrijven, sectoren en geografische gebieden. Een brede spreiding over activaklassen, sectoren en regio's helpt bij effectief risicomanagement en het nastreven van langetermijngroei. Zo beperkt u het risico op verlies en bent u beter voorbereid op onverwachte veranderingen in de markt. Spreiding over sectoren voorkomt een hoog risico door sectorconcentratie, wat een te groot negatief effect van een neergang in één sector op uw totale portefeuille tegengaat. Het helpt ook potentiële rendementen te verhogen en beter om te gaan met marktvolatiliteit.
Cash aanhouden zonder te veel timingrisico
Cash aanhouden zonder te veel timingrisico betekent dat u een deel van uw vermogen liquide houdt om snel te reageren op marktkansen. Beleggers houden vaak een cashpositie aan om later extra beleggingen te doen. Dit kan nuttig zijn om te timen op marktcorrecties, vooral voor beleggers met aversie tegen aandelen. Een belegger in de aandelenmarkt moet ook een cashreserve aanhouden voor onverwachte marktdalingen. Geld in cash houden heeft een laag risico en kan tijdelijk het risico in een beleggingsportfolio verminderen, bijvoorbeeld tijdens een euforische markt. Echter, te veel cash aanhouden is slecht voor vermogensopbouw, omdat het leidt tot gemiste rendementen. Tussen 2021 en 2025, met lage rente en hoge inflatie, verloor cash aanhouden koopkracht in de Eurozone. Beperk contant geld voor optimale risicocontrole en diversificeer naar andere activa, zoals aandelen.
Wanneer juist niet verkopen
Verkopen is vaak geen goed idee als u een langetermijnstrategie heeft voor beleggen in tijden van oorlog. Paniekverkopen leiden meestal tot verlies, omdat u dan vaak op het dieptepunt verkoopt. Financiële toezichthouders zoals de AFM waarschuwen vaak voor de gevaren van emotioneel handelen. Blijf bij uw plan, vooral als u geen direct geld nodig heeft.
Welke beleggingen kunnen relatief beter standhouden?
Beleggingen zoals vastrentende waarden, staatsobligaties en termijndeposito's kunnen relatief beter standhouden in onzekere tijden. Ze bieden stabiliteit en voorspelbare inkomsten. Dit maakt ze geschikt voor beleggers die lagere risico's zoeken en kapitaal willen behouden. Daarnaast kunt u defensieve aandelen, energie- en grondstoffenaandelen, en breed gespreide ETF's overwegen.
Defensieve aandelen
Defensieve aandelen zijn aandelen waarvan de winst en koersen minder afhankelijk zijn van economische cycli. De activiteit en beurskoers zijn relatief onafhankelijk van de economische conjunctuur. Ze bieden doorgaans een matige kapitalisatiegroei vergeleken met groeiaandelen. Defensieve aandelen presteren goed tijdens economische onzekerheid en marktvolatiliteit. Ze bieden stabiliteit en bescherming tegen een economische neergang. Deze aandelen kenmerken zich door een redelijk constant dividend en een stabiele inkomstenstroom. Ze betalen vaak stabiele en betrouwbare dividenden en leveren een constante return on investment. Defensieve aandelen kunnen beschermen tegen verlies in uw beleggersportefeuille en helpen het kapitaal van de belegger te behouden. Ze helpen u om uw nachtrust niet te verstoren door plotselinge beursdalingen, dankzij hun beperkte volatiliteit.
Energie- en grondstoffenaandelen
Energie- en grondstoffenaandelen reageren anders op de markt dan u misschien verwacht. Energieaandelen zijn meer blootgesteld aan algemene aandelenmarktbewegingen dan aan de schommelingen van grondstoffenprijzen. Deze aandelen worden beïnvloed door hoge volatiliteit, mede door grondstoffenprijzen, geopolitieke gebeurtenissen en veranderingen in het aanbod. Tot juni 2024 reflecteerden de rendementen van energieaandelen de prijsbewegingen van olie, aardgas en elektriciteit.
Echter, in het kwartaal tot augustus 2024 was er een significante divergentie te zien: energieaandelen toonden relatieve sterkte ondanks dalende grondstoffenprijzen. Deze trend van relatieve sterkte van energieaandelen, ondanks een daling van grondstoffenprijzen, was ook zichtbaar in augustus 2024, in het derde kwartaal van 2024 en gedurende het tweede kwartaal van 2024. Zelfs in het eerste halfjaar tot augustus 2024 en in het laatste kwartaal van 2024 lieten energieaandelen een onverwachte relatieve sterkte zien. Voor augustus 2024 toonden energieaandelen al een verwachte relatieve kracht, zelfs toen de grondstoffenprijzen daalden.
Brede ETF’s met wereldwijde spreiding
Brede ETF’s met wereldwijde spreiding bieden een manier om uw beleggingen te diversifiëren. Een wereldwijde ETF biedt brede geografische en sectorale diversificatie over veel verschillende bedrijven wereldwijd. Dit vermindert het risico door hoge diversificatie en een sterke geografische spreiding. Zulke breed gespreide ETF's zijn geschikt voor langetermijn vermogensopbouw. Ze wegen hun portefeuille op basis van wereldwijde kapitaalmarkten en dekken vaak ook opkomende markten af. Niet alle wereldwijde aandelen-ETFs zijn echter altijd breed gespreid.
Wat zijn de grootste risico’s voor particuliere beleggers?
Particuliere beleggers lopen diverse risico's, zoals het niet behalen van beleggingsdoelstellingen en totaal verlies door risicovolle activa. Kapitaalbeleggingen zijn verbonden aan marktrisico's, wat grote koersschommelingen en verlies door marktbewegingen kan veroorzaken. Het inzetten op 'gehypte' aandelen zonder risicoafweging, een gebrek aan spreiding en te hoge risico's in vermogensbeheer zijn ook gevaren. Privébeleggers die alleen op rendement letten, riskeren financiële verrassingen. Emotionele beslissingen, valutarisico, inflatie en extra handelskosten zijn andere aandachtspunten.
Emotionele beslissingen bij paniek
Emotionele beslissingen door paniek leiden tot verliezen en gemiste herstelkansen. Deze emotionele beslissingen veroorzaken schade op lange termijn voor uw rendabiliteit. U verkoopt dan bijvoorbeeld op een marktbodem of koopt risicovolle aandelen op een hoogtepunt. Emotionele druk en impulsieve reacties leiden vaak tot gedragsfouten, zoals paniekverkopen en verkeerde timing. Angst, euforie, hebzucht en paniek leiden tot slechte beleggingsbeslissingen. Beslissingen genomen in paniek zijn minder rationeel en vaak slechte keuzes. Een stressreactie door paniek onderdrukt rationele beslissingen, omdat het dierlijke breingedeelte het logische denkproces overneemt. Een conflict tussen het limbisch systeem en de prefrontale cortex veroorzaakt short-term paniekverkoop. Beleggers moeten paniekverkopen en emotionele beslissingen vermijden. Een 'koud hoofd' en trouw blijven aan uw belegging verminderen emotionele beslissingen. Een duidelijke beleggingsstrategie voorkomt verkeerde beslissingen in panieksituaties.
Valutarisico en inflatie
Valutarisico is het risico dat de waarde van uw belegging vermindert door schommelingen in wisselkoersen. Dit risico wijzigt de waarde van internationale beleggingen, vooral wanneer de waarde wordt omgerekend naar uw thuismunt. Op de korte termijn kan valutarisico een grote impact hebben op rendementen, waarbij deze zelfs geheel kunnen worden weggedrukt door wisselkoersvolatiliteit. Denk aan de sterke pondverzwakking van 20% tegen de dollar in 2016. Op de lange termijn heeft valutarisico echter een kleine invloed op het rendement. Een waardedaling van een vreemde valuta leidt tot financieel verlies, omdat u minder euro's ontvangt bij verkoop. Omgekeerd kan een waardestijging van een vreemde valuta juist financieel voordeel opleveren. Over de specifieke relatie tussen oorlog en inflatie zijn geen feiten beschikbaar.
Extra kosten door veel handelen
Frequent handelen als belegger veroorzaakt hoog oplopende transactiekosten die uw rendement aantasten. Overmatig kopen en verkopen van aandelen of ETF's leidt tot hogere kosten door orderkosten en spread. Deze frequente transacties kunnen zich opstapelen tot significante bedragen. Ook verhoogt veelvuldige handel de belastingen, wat vooral bij langetermijnbeleggen een rol speelt. Daghandel met frequente transacties kan de winst verminderen door deze hoge kosten.
Wat gebeurt er met aandelen als er oorlog komt?
Wanneer er oorlog komt, reageren aandelenmarkten vaak met onvoorspelbaarheid en volatiliteit. Wereldwijde aandelenmarkten kunnen dalen door bedrijfsverstoringen. Toch laten historische gegevens zien dat de aandelenmarkt tijdens oorlogen ook positief kan presteren, zoals de S&P500 tijdens de Tweede Wereldoorlog. Soms sluiten aandelenbeurzen zelfs tijdelijk door de marktonrust. Aandelen gedragen zich onvoorspelbaar in tijden van oorlog, en geopolitieke onrust beïnvloedt de koersen. Sommige aandelen kunnen echter profiteren van meer vraag en rendement door conflicten, wat investeringsmogelijkheden biedt. Maar let op: oorlog kan ook leiden tot miljardenverliezen voor gemiddelde beleggers in defensieaandelen.
Waarin kun je het beste investeren tijdens oorlogstijd?
Tijdens oorlogstijd kunt u het beste investeren in waardevaste activa zoals goud en zilver. Goud functioneert historisch als een waardevaste belegging, zelfs al in de Oudheid. Ook onroerend goed en staatsobligaties gelden als veilige en stabiele investeringen in tijden van onzekerheid. Institutionele beleggers zoeken soms bescherming in Bitcoin bij angst voor inflatie. Sommige aandelen kunnen ook profiteren van meer vraag en rendement door conflicten, maar dit vraagt om grondig onderzoek en professioneel advies.
Welke aandelen doen het goed in tijden van oorlog?
In tijden van oorlog kunnen aandelen van defensiebedrijven en oliebedrijven goed presteren. Wapen-, munitie- en defensieproducenten trekken dan aanzienlijke interesse op de aandelenmarkt. De defensiesector profiteert van waardestijgingen door toegenomen overheidsuitgaven aan militair en defensie. Zo behaalden defensie-aandelen het afgelopen jaar, rond 2023-2024, een hoog beursrendement. Dit komt mede door de oorlog in Oekraïne en het Midden-Oosten, wat bijdraagt aan een toegenomen waardering in de markt, zoals Rabobank-expert Rishma Moennasing opmerkte. Oorlogsspanningen stimuleren deze waardestijging door mondiale spanningen. Effectenbeleggers vinden hierdoor investeringsmogelijkheden in aandelen die profiteren van dergelijke situaties.
Wat gebeurt er met je geld tijdens een oorlog?
Tijdens een oorlog kan de waarde van uw geld op verschillende manieren veranderen. Hoge inflatie zorgt ervoor dat de waarde van cash sneller vermindert. Tegelijkertijd kan de waarde van pensioenbeleggingen stijgen, zelfs ondanks menselijk leed. Onroerend goed geldt in onzekere tijden als een veilige en stabiele investering.
Moet je je portefeuille aanpassen bij een oorlog in het Midden-Oosten?
Nee, u hoeft uw portefeuille niet direct aan te passen bij een oorlog in het Midden-Oosten. Impulsieve beslissingen leiden vaak tot verliezen, vooral als u een langetermijnstrategie heeft. Het Nibud benadrukt het belang van een doordachte aanpak en raadt af om te reageren op paniek. Hoewel een oorlog de markten kan beïnvloeden, is dit geen reden voor overhaaste actie.