Gemiddeld rendement pensioenfondsen 20 jaar
Gemiddeld rendement pensioenfondsen 20 jaar
Het gemiddelde rendement op pensioenactiva over een periode van 20 jaar bedraagt 1,10% per jaar. Dit cijfer geeft een algemeen beeld van de prestaties van pensioenbeleggingen op de lange termijn. Over een periode van 20 jaar is het gemiddelde jaarlijkse rendement van beleggen voor pensioen nooit negatief gebleken, zelfs niet tijdens crises.
Voor specifieke beleggingscategorieën liggen de rendementen anders. Zo bedraagt het gemiddelde jaarlijkse rendement van aandelen als pensioenbelegging over 20 jaar 8 procent. Vastgoed behaalde in diezelfde periode gemiddeld 6 procent per jaar, terwijl goud een rendement van 4 procent liet zien.
Een defensief profiel kon over 20 jaar een jaarlijks rendement opleveren tussen 5,6% en 12,2%. Pensioenplan belangstellenden behaalden in de afgelopen 20 jaar een gemiddeld jaarlijks rendement van 2,5 procent. De kapitaalmarkt, gemeten aan de hand van de Euro Stoxx 50, toonde tot 2016 een gemiddeld rendement van 5,6 procent per jaar over 20 jaar.
Historisch gezien bedroeg het mediane rendement van pensioenfonds A sinds 1950 tot 2017 7,2%. Het werkelijk gemiddelde rendement van pensioenfondsen over de laatste 40 jaar tot en met 2017 lag rond de 7%.
Wat is het gemiddelde rendement van pensioenfondsen over 20 jaar?
Het gemiddeld jaarlijks rendement op pensioenactiva bedroeg over 20 jaar 1,10%. Dit cijfer is een totaalbeeld van diverse beleggingen. Voor meer informatie over de prestaties van pensioenfondsen, kunt u terecht op gemiddeld rendement pensioenfondsen. Zo behaalden aandelen als pensioenbelegging gemiddeld 8 procent rendement over 20 jaar. Vastgoed leverde in diezelfde periode 6 procent op. Goud had een gemiddeld jaarlijks rendement van 4 procent. Wat opvalt, is dat het gemiddeld jaarlijks rendement van beleggen voor pensioen over 20 jaar nooit negatief was, zelfs niet tijdens crises. Equity fonds beleggers behaalden over de laatste 20 jaar een gemiddeld rendement van 3.2 procent.
Hoe presteerden pensioenfondsen per periode?
Pensioenfondsen in Nederland hebben over langere periodes, zoals de afgelopen 30 jaar, gemiddeld 7 procent rendement per jaar gerealiseerd. In recente decennia lag dit gemiddelde fondsrendement rond de 6 procent. De prestaties variëren echter sterk per periode en type fonds, met prachtige aandelenrendementen in de afgelopen decennia. Zo behaalden de vijf grootste bedrijfstakpensioenfondsen in de afgelopen 10 jaar gemiddeld 4 procent rendement per jaar. Zelfs behoedzaam beleggende fondsen realiseerden in specifieke periodes, zoals 2010-2014, de hoogste rendementen.
Rendement in periodes van hoge rente
Rendementen van pensioenfondsen reageren anders in periodes met hoge rente. Hoge rentes kunnen de waarde van obligaties beïnvloeden, een belangrijk deel van veel beleggingsportefeuilles. De uiteindelijke prestatie over langere periodes hangt af van de specifieke beleggingsmix en het beleid van elk fonds. Voor actuele cijfers over het gemiddeld rendement van pensioenfondsen, raadpleegt u de jaarverslagen.
Rendement in periodes van lage rente
Lange periodes met lage of negatieve rentetarieven hangen samen met lagere rendementen op obligaties. Het reële rendement op aandelen en vastrentende waarden kende, bijvoorbeeld tussen 1890 en 2019, langdurige periodes van lage of negatieve rendementen. Dit betekent dat uw beleggingen minder opleveren dan verwacht.
Het reële rendement op staatsobligaties in grote landen was zelfs minder dan nul procent gedurende meerdere jaren vóór 2017. De reële rente is al lange tijd negatief geweest, tot 2020. Extreem lage rente leidt tot lage obligatierendementen, wat de opbrengsten van pensioenfondsen drukt.
Dalende rentestanden leiden tot een lager verwacht toekomstig doelrendement. Een renteverlaging door de ECB kan bijvoorbeeld het toekomstig verwachte doelrendement verlagen. Garantieproducten voor beleggingen leverden in een periode van lage rente, vóór februari 2017, bijna geen opbrengst. Dit toont aan dat in zulke tijden ook 'veilige' beleggingen minder renderen.
Obligaties genereren mogelijk lage rendementen door een lage officiële rente. Een lange periode van lage rente kan leiden tot minder benodigde pensioenopbouw, omdat de koopkracht van het pensioen minder snel erodeert. Dit is een belangrijke overweging voor pensioenfondsen en deelnemers.
Rendement in het afgelopen jaar
In 2025 lag het rendement van pensioenfondsen tussen de 20 en 25 procent. Het lopende jaar (2026) laat tot nu toe een daling zien van 26,03 procent. Voor 2023 bedroeg het algemene jaarrendement +45,61%, terwijl het ETF BBRE 13,86 procent opleverde. Het jaar 2022 sloot af met een daling van 49,66 procent. In 2021 was het algemene rendement -15,12 procent; het ETF BBRE behaalde toen 42,98 procent. Het rendement in 2019 was 13,4 procent, met aandelenrendementen van 30,8 procent in dat jaar en 31,1 procent in 2021.
Waarom verschilt het rendement per pensioenfonds?
Het rendement van pensioenfondsen verschilt door diverse factoren. Pensioenfondsen behalen uiteenlopende financiële rendementen, ongeacht het type belegging. Deze variatie komt onder meer door de fondskenmerken en de beleggingsstrategieën die pensioenuitvoerders hanteren. Zo spelen de beleggingsmix van aandelen, obligaties en vastgoed, de invloed van kosten en risicoafdekking, en de rol van de dekkingsgraad een belangrijke rol. Ook de resultaten van onderliggende beleggingen en de methodes voor rendementsbepaling dragen bij aan deze verschillen.
Beleggingsmix van aandelen, obligaties en vastgoed
Een beleggingsmix is een combinatie van verschillende beleggingscategorieën. Een evenwichtige beleggingsportefeuille kan bestaan uit een mix van aandelen, obligaties en vastgoed. Een gebalanceerde beleggingsportefeuille kan ook uit deze mix bestaan. Een goed gediversifieerde portefeuille bevat een mix van beleggingscategorieën, waaronder aandelen, obligaties, vastgoed en grondstoffen. Een goed gespreide beleggingsportefeuille combineert diverse activaklassen, zoals aandelen, obligaties, vastgoed en grondstoffen, om risico te mitigeren. Een gediversifieerde portefeuille bevat een mix van aandelen, obligaties, vastgoed en grondstoffen. Gemengde fondsen combineren investeringen zoals aandelen, obligaties en vastgoed. Een gediversifieerde beleggingsportefeuille bestaat uit een mix van verschillende activaklassen, zoals aandelen, obligaties, vastgoed en grondstoffen. Een goed gediversifieerde beleggingsportefeuille kan een mix van aandelen, obligaties, vastgoed en grondstoffen bevatten. Een voorbeeld van zo'n portefeuille bevat 50% aandelen, 30% obligaties, 10% vastgoed en 10% cash-equivalenten. Deze mix biedt gediversifieerde en stabielere rendementen, wat bescherming biedt tegen volatiliteit van individuele markten.
Invloed van kosten en risicoafdekking
De kosten en de manier waarop risico's worden afgedekt, bepalen mede het rendement van pensioenfondsen. Hogere kosten verminderen direct het uiteindelijke rendement voor deelnemers. Risicoafdekking kan de beleggingen stabieler maken, maar brengt ook eigen kosten met zich mee. Voor een gedetailleerd overzicht van de kostenstructuur en het risicobeleid van een pensioenfonds, raadpleegt u de officiële documenten van het fonds zelf.
Rol van de dekkingsgraad
De dekkingsgraad is een percentage dat de financiële gezondheid van een pensioenfonds aangeeft. Het toont de verhouding tussen het bezit van het fonds en de verplichtingen voor de pensioenen. Deze verhouding is cruciaal om te bepalen of er voldoende kapitaal is voor de uitbetaling van opgebouwde pensioenen, nu en in de toekomst. De beleidsdekkingsgraad, het gemiddelde van de actuele dekkingsgraden over de laatste 12 maanden, is de belangrijkste maatstaf hiervoor. Pensioenfondsen zijn verplicht deze beleidsdekkingsgraad te rapporteren aan toezichthouder De Nederlandsche Bank. Renteschommelingen beïnvloeden de dekkingsgraad direct: een stijging van de rente leidt tot een stijging, en een daling tot een daling.
Hoe verhoudt ABP zich tot andere pensioenfondsen?
Het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) presteerde op lange termijn onder het gemiddelde rendement van andere pensioenfondsen. Over vijf jaar tot mei 2025 liet ABP zelfs een negatief resultaat zien, waarmee het tot de laagst presterende fondsen behoorde. Historisch behaalde ABP reële rendementen van gemiddeld 5.1 procent (1993-2012) en ongeveer 6 procent op het buffervermogen (tot 2020). Het fonds streeft echter naar een langetermijn rendement van 7 procent.
Rendement van ABP over 20 jaar
Het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) behaalde tussen 1993 en 2012 een gemiddeld reëel rendement van 5,1 procent per jaar. Dit is ook het realistische jaarlijkse rendement dat ABP als langetermijn ambitie vermeldt. Nominaal realiseerde het fonds over meerdere jaren een gemiddeld rendement van 7%. Sinds eind 2007 lag het jaarlijkse rendement van ABP op 6 procent. Over de periodes van 10 en 15 jaar tot mei 2025 presteerde ABP echter onder het gemiddelde van 4-5 procent na inflatie. De aandelenmarkt liet over de afgelopen twintig jaar een gemiddeld rendement van 7 procent per jaar zien. Vanwege verminderde economische vooruitzichten en een lage marktrente verlaagt ABP het verwachte reële rendement stapsgewijs naar 2,0 procent vanaf 2023. Dit was 2,8% in 2020, 2,4% in 2021 en 2,2% in 2022.
Wat zegt ABP over rendement en risico?
ABP vermeldt een realistisch jaarlijks rendement van 5,1 procent als langetermijn ambitie. Het langetermijnrendement dat ABP nastreeft, bedraagt 7 procent. Voor overige beleggingen in de portefeuilles verwacht ABP een rendement van 7,78 procent over de afgelopen 20 jaar. De voorzitter van het Uitvoerend Bestuur van ABP beschreef het rendement in 2021 als historisch hoog. Echter, het verwachte reële rendement wordt stapsgewijs verlaagd naar 2,0 procent vanaf 2023, een daling van 2,8% in 2020. Deze verlaging komt door verminderde economische vooruitzichten.
Wat betekent dit voor uw pensioen?
Het gemiddeld rendement van pensioenfondsen over 20 jaar heeft directe gevolgen voor uw pensioen. Dit rendement bepaalt de groei van uw pensioenpot. U merkt dit aan de hoogte van uw pensioenuitkering en wat een realistisch rendement is tijdens uw pensionering.
Wat merkt u van rendement op uw pensioenuitkering?
Het rendement op pensioenbeleggingen is doorslaggevend voor de uiteindelijke waarde en hoogte van uw pensioenuitkering. Bij doorbeleggen met pensioenkapitaal wordt uw uitkering jaarlijks aangepast aan het behaalde rendement. Meer rendement uit beleggingen kan bij eindloon- en middelloonregelingen worden gebruikt voor indexering van uw pensioenuitkering. Ook bij een beschikbare premieregeling leidt meer rendement tot een hogere pensioenuitkering. Een verschil van 2% in jaarlijks rendement kan jaren schelen in uw pensioenplanningstijd. Zo kan een maandelijkse pensioenuitkering bij laag rendement over 25 jaar 1.101 euro bedragen. Een maandelijks netto aanvullend pensioeninkomen uit een levensverzekering kan 590 euro per maand zijn. Dit vereist een gemiddeld rendement van minstens 4 procent per jaar.
Wat is een realistisch rendement tijdens pensionering?
Een realistisch rendement tijdens pensionering ligt vaak tussen de 5 en 7 procent per jaar. Voor veiliger pensioenplanning is het verstandig om met 5 tot 6 procent jaarlijks rendement te rekenen. Historisch gezien behaalden pensioenfondsen rond 2020 een werkelijk langetermijnrendement van 6 à 7 procent op hun beleggingen. In pensioenmodellen wordt een gemiddeld langetermijnrendement van 5 procent gehanteerd voor simulaties over 60 jaar. Het gebruik van 2 procent rendement voor de waardering van pensioenverplichtingen is onrealistisch, zeker als er jarenlang 6 à 7 procent is gerealiseerd. Het gemiddelde reële rendement in het Nederlandse pensioenstelsel mag over de laatste 20 jaar op 2,2 procent per jaar worden verondersteld. Het verwachte rendement op beleggingen voor pensioenfondsen is echter onzeker voor de komende 50 tot 60 jaar. Uw werkelijke pensioen hangt af van de rendementen op beleggingen.
Hoe wordt het rendement van pensioenfondsen berekend?
Het rendement van pensioenfondsen bestaat uit twee hoofdonderdelen: het rendement op beleggingen en het rendement op renteafdekking. Deze berekening is essentieel voor de dekkingsgraad van pensioenfondsen. De dekkingsgraad zou gebaseerd moeten zijn op een haalbaar beleggingsrendement op lange termijn. Om dit haalbare rendement te bepalen, gebruiken fondsen normrendementen per beleggingscategorie. Een andere methode is het gebruik van voorspelmodellen gebaseerd op recente tijdreeksgegevens van pensioenfondsrendementen.
De rente of het rendement op extra ingelegde pensioenpremie hangt direct af van de resultaten van de onderliggende beleggingen. Historische rendementen, vaak over ongeveer 20 jaar, zijn de voornaamste informatiebron voor het schatten van toekomstige rendementen. De prospectieve rentevoet in Nederlandse pensioenfondsen wordt bepaald door behaalde rendementen, die variëren van gemiddeld 2% tot 7% of meer. Dit weerspiegelt de kwaliteit van het pensioenfonds om goed te beleggen. De rentevoet voor de dekkingsgraad moet jaarlijks opnieuw worden berekend op basis van het werkelijk gerealiseerde rendement van het fonds.
Hoe wordt het rendement van pensioenfondsen berekend?
Het rendement van pensioenfondsen bestaat uit twee hoofdonderdelen: het rendement op beleggingen en het rendement op renteafdekking. Deze berekening is essentieel voor de dekkingsgraad van pensioenfondsen. De dekkingsgraad zou gebaseerd moeten zijn op een haalbaar beleggingsrendement op lange termijn. Om dit haalbare rendement te bepalen, gebruiken fondsen normrendementen per beleggingscategorie. Een andere methode is het gebruik van voorspelmodellen gebaseerd op recente tijdreeksgegevens van pensioenfondsrendementen.
De rente of het rendement op extra ingelegde pensioenpremie hangt direct af van de resultaten van de onderliggende beleggingen. Historische rendementen, vaak over ongeveer 20 jaar, zijn de voornaamste informatiebron voor het schatten van toekomstige rendementen. De prospectieve rentevoet in Nederlandse pensioenfondsen wordt bepaald door behaalde rendementen, die variëren van gemiddeld 2% tot 7% of meer. Dit weerspiegelt de kwaliteit van het pensioenfonds om goed te beleggen. De rentevoet voor de dekkingsgraad moet jaarlijks opnieuw worden berekend op basis van het werkelijk gerealiseerde rendement van het fonds.
Welke pensioenfondsen presteren structureel beter of slechter?
Welke pensioenfondsen structureel beter of slechter presteren, hangt af van hun beleggingsstrategie. Behoedzaam beleggende Nederlandse pensioenfondsen behaalden de hoogste rendementen tussen 2010 en 2014, zo bleek uit een FD onderzoek uit 2015 onder de honderd grootste pensioenfondsen. Ook passieve beleggingsfondsen leveren over de lange termijn meer rendement dan actieve fondsen. Historische gegevens laten zien dat passief beleggen met indexfondsen in 80% van de gevallen beter presteert dan beheerde beleggingsfondsen.
Daarentegen scoren Nederlandse pensioenfondsen matig tot slecht ten opzichte van de wereldmarktportefeuille tussen 2015 en 2023. Grote pensioenfondsen in Nederland zijn geen beste beleggers, volgens een artikel uit 2024. Pensioenfondsen die sociale verbeteringen eisen, presteren significant slechter dan hun concurrenten. Hoewel fondsen die risico nemen met beleggingen gemiddeld hogere rendementen behalen, kan dit in nadelige situaties slechter uitpakken. Onderzoek van DNB toonde voor juli 2017 aan dat pensioenfondsen met prestatievergoedingen een gelijk rendement halen als fondsen zonder.
Wat kunt u zelf doen met deze informatie bij uw pensioenkeuze?
De informatie over het gemiddeld rendement van pensioenfondsen over 20 jaar helpt u bij het maken van bewuste pensioenkeuzes. Er zijn hulpmiddelen beschikbaar die u inzicht geven in de effecten van uw beslissingen, zoals eerder of later met pensioen gaan. Dit stelt u in staat om pensioenfondsen te vergelijken en de invloed van kosten en risico’s te begrijpen.
Waar let u op bij het vergelijken van pensioenfondsen?
Bij het vergelijken van pensioenfondsen kijkt u naar de financiële situatie, dekkingsgraad en historisch beleid. Een werknemer die een pensioenkeuze maakt, doet er goed aan pensioenuitvoerders te vergelijken. Dit is cruciaal voor uw financiële toekomstperspectief. U moet een pensioenfonds kiezen dat aansluit bij uw investeerdersprofiel, risicoprofiel en beleggingshorizon.
U vergelijkt pensioenfondsen op de volgende punten:
- De financiële situatie en dekkingsgraad van het pensioenfonds.
- De historische prestaties en het beleid van de pensioenbeleggingen.
- De voorwaarden, rendementen en kosten van de pensioenaanbieders, inclusief beheerkosten.
- De pensioenregelingen, zoals pensioenkeuzes, partnerpensioen, wezenpensioen, beleggingsrisico's en indexatie.
Neem de tijd om deze aspecten zorgvuldig te bekijken, zeker als u de oude en nieuwe pensioenregeling vergelijkt.
Welke rol spelen kosten, risico en beleggingsbeleid?
Kosten, risico en beleggingsbeleid bepalen voor een groot deel het gemiddeld rendement van pensioenfondsen over 20 jaar. Beleggen brengt altijd risico's en kosten met zich mee. U kunt denken aan marktrisico, politiek risico, liquiditeitsrisico en valutarisico. Ook koersrisico, concentratierisico en dividendrisico zijn voorbeelden van risico's bij beleggingen. Een goed beleggingsbeleid omvat risicomanagement en risicobeheer. Dit is essentieel voor het afdekken en beheersen van de risico's op lange termijn. De manier waarop een fonds deze aspecten beheert, beïnvloedt direct het uiteindelijke rendement.
Wanneer zegt rendement weinig zonder context?
Rendement, de verhouding tussen winst en geïnvesteerd kapitaal uitgedrukt als percentage, is op zichzelf onvoldoende. De reële rendite geeft een nauwkeurigere weergave van de winst na inflatiecorrectie. Zonder deze correctie mist u de werkelijke koopkrachtverandering van uw belegging. Het risicoprofiel is ook cruciaal; geld beleggen met weinig risico leidt tot een lager rendement, vaak tussen de 1 en 3 procent. Verder is het rendement op sparen fors lager vergeleken met beleggen. Voor langetermijnbeleggers toont het rendement op kostprijs het werkelijke rendement over tijd.
Wat is het gemiddelde rendement van pensioenfondsen?
Het gemiddelde rendement van pensioenfondsen in Nederland ligt historisch gezien rond de 7 procent per jaar. Dit cijfer gold voor periodes van 30 tot 40 jaar en de jaren vóór 2019. Over de laatste tientallen jaren wordt het pensioenfondsrendement geschat op ongeveer 6 procent per jaar. Ook over de afgelopen 10 jaar is dit gemiddelde circa 6 procent. Voor een periode van 100 jaar ligt het gemiddelde rendement op pensioenbeleggingen tussen de 5 en 6 procent per jaar. Dit is dan gecorrigeerd voor inflatie. Specifieke fondsen zoals PME behaalden tussen 2012 en 2021 een gemiddeld beleggingsrendement van 7,8 procent per jaar. De vijf grootste bedrijfstakpensioenfondsen in Nederland behaalden gemiddeld 4 procent rendement per jaar (tot 2025).
Is een rendement van 7% op pensioen goed?
Een rendement van 7% op pensioen is over het algemeen een sterk resultaat. Historisch gezien hebben pensioenfondsen en de beurs gemiddeld 7 procent per jaar behaald. Over de afgelopen 30 jaar is een gemiddeld rendement van 7 procent per jaar gerealiseerd. Het werkelijke langetermijnrendement van pensioenfondsen lag voor en rond 2020 tussen de 6 en 7 procent. Ook voor beleggen in het algemeen is een gemiddeld rendement van 7 procent per jaar waargenomen over tientallen jaren, zelfs voor goed gespreide portefeuilles. De premieberekening van pensioenfondsen ging vaak uit van circa 3% rendementsverwachting, terwijl de werkelijke rendementen gemiddeld circa 7% waren over de laatste 40 jaar tot en met 2017. Pensioenfondsen baseren hun verplichtingen zelfs op een jaarlijks rendement van 7 tot 9 procent. Ter vergelijking, het gemiddelde rendement op pensioenbeleggingen over de laatste 100 jaar, gecorrigeerd voor inflatie, ligt tussen de 5 en 6 procent per jaar.
Welk pensioenfonds heeft het hoogste rendement?
Pensioenfonds Avebe behaalde in 2023 het hoogste beleggingsrendement onder Nederlandse pensioenfondsen. In datzelfde jaar had pensioenfonds HAL het hoogste overrendement. De vijf grootste Nederlandse pensioenfondsen rapporteerden in 2023 rendementen tussen de 7,8 en 9,3 procent. Fondsen met dekkingsproblemen (2008-2012) en behoedzaam beleggende pensioenfondsen (2010-2014, FD onderzoek 2015) waren in het verleden de beste beleggers. Het Detailhandel pensioenfonds scoorde tussen 2013 en 2017 hoog op absoluut rendement. Een goed presterend pensioenfonds behaalt gemiddeld 7 procent of meer rendement per jaar over het laatste decennium. De vijf grootste bedrijfstakpensioenfondsen behaalden tot 2025 gemiddeld 4 procent rendement per jaar, terwijl PFZW tussen 2015 en 2023 3 à 4 procent rendement realiseerde. Als u bijna met pensioen gaat, is een stabiel rendement belangrijker dan een eenmalige piek.
Hoe wordt het rendement van pensioenfondsen berekend?
Het totaalrendement van een pensioenfonds bestaat uit het rendement op beleggingen en het rendement op renteafdekking. Dit rendement kan berekend worden met normrendementen per beleggingscategorie of via voorspelmodellen. De dekkingsgraad van pensioenfondsen moet gebaseerd zijn op een haalbaar lange termijn beleggingsrendement, niet op de risicovrije marktrente. De rentevoet voor de dekkingsgraad wordt jaarlijks berekend op basis van het werkelijk gerealiseerde rendement. Verder hangt de prospectieve rentevoet af van de prestaties van het pensioenfonds in de afgelopen tien jaar. Rendement op extra ingelegde pensioenpremie is afhankelijk van de resultaten van de onderliggende beleggingen. Voor Nederlandse aandelen wordt het rendement omgerekend door de percentage verandering van de belegging te delen door de beginwaarde. In Nederlandse pensioenfondsen varieert de prospectieve rentevoet van gemiddeld 2% tot 7% of meer.
Hoe wordt het rendement van pensioenfondsen berekend?
Het totaalrendement van een pensioenfonds bestaat uit het rendement op beleggingen en het rendement op renteafdekking. Dit rendement kan berekend worden met normrendementen per beleggingscategorie of via voorspelmodellen. De dekkingsgraad van pensioenfondsen moet gebaseerd zijn op een haalbaar lange termijn beleggingsrendement, niet op de risicovrije marktrente. De rentevoet voor de dekkingsgraad wordt jaarlijks berekend op basis van het werkelijk gerealiseerde rendement. Verder hangt de prospectieve rentevoet af van de prestaties van het pensioenfonds in de afgelopen tien jaar. Rendement op extra ingelegde pensioenpremie is afhankelijk van de resultaten van de onderliggende beleggingen. Voor Nederlandse aandelen wordt het rendement omgerekend door de percentage verandering van de belegging te delen door de beginwaarde. In Nederlandse pensioenfondsen varieert de prospectieve rentevoet van gemiddeld 2% tot 7% of meer.